Türk Mitolojisi

Göğün altında doğan, yerin altında sınanan kadim bozkır hafızası.

Orta Asya'nın uçsuz bucaksız kış bozkırlarından Altay dağlarına uzanan; Tengri'nin gök kubbesi, kutsal Yer-Su ruhları, şamanik sırlar ve ulu destanlarla örülü kadim inanç dünyası.

15 Figür
7 Anlatı & Destan
Dünyayı Keşfet
◆ İlahi Düzen Haritası • Dikey Kozmoloji

TÜRK MİTOLOJİSİNDE KOZMİK DÜZEN

Bu harita tek bir tarihsel Türk panteonunu veya soy ağacını temsil etmez. Farklı dönem ve Türk topluluklarında kaydedilen kozmik figürleri, ait oldukları gelenek ve işlevlere göre birlikte keşfetmeye yarayan editoryal bir haritadır.

Metinsel / Geleneksel İlişki
Editoryal İşlevsel İlişki
Göksel Düzlem
Kozmogonik Eşik / İlksel Sular
Karasal / Doğa Düzlemi
Yeraltı Düzlemi
ÜST GÖK KATMANI • GÖKSEL EGEMENLİK & KOZMİK DÜZEN
KOZMOGONİK EŞİK • İLKSEL SULAR (ALTAY VARYANTI)
ORTA DÜNYA • İNSAN, YAŞAM & TABİAT İYELERİ
YERALTI KATMANI • ÖLÜM DÜNYASI & YERALTI GÜÇLERİ

◆ Düğümlere dokunarak figürlerin ait oldukları tarihsel gelenekleri, metinsel kaynakları ve kozmik rollerini inceleyebilirsiniz.

EDİTORYAL İNCELEME BİLGİSİ

Gün Ana, Ay Ata ve Kara Körmözler gibi folklorik unsurlar; bağımsız metinsel kaynak derinliği ve tarihsel bağlamları Arketipya içerik standardına tam olarak oturana dek spekülatif bir panteon oluşturmamak adına birincil kozmik şemadan ayrı tutulmaktadır.

Mitolojik Figürler

Bu panteonun ilahi güçleri, kahramanları ve kadim ruhları

15 Figür
Ruh Altay Geleneği

Ak Ana

Yalnızca Vasily Verbitsky'nin 1893 Altay yaratılış derlemesinde belgelenen, başlangıçtaki sonsuz sulardan yükselerek Tanrı Ülgen'e yaratma cesaretini ve kelamını ("Этьтым, пютьты-деп" / "Yaptım,...
◇ İlksel Sonsuz Sular (kaotik ve biçimsiz varoluş öncesi derinlik) ◇ Ak Nur / Işık Hüzmesi (suların içinden bir anlığına beliren aydınlık) ◇ Kutsal Fısıltı / Yaratma Formülü ("Этьтым, пютьты-деп" telkini)
Keşfet
Ruh Anatolian

Albastı

Türk ve komşu Avrasya halk inançlarında loğusa kadınlara, yeni doğan bebeklere ve atlara musallat olduğuna inanılan; ciğer çalma, göğse çökme ve boğma...
◇ Kırmızı Kurdele ve Al Bağı (loğusanın başına bağlanan koruyucu ve simgesel renk) ◇ Demir İğne, Makas ve Bıçak (Apotropaik demir / kötü ruhu kovan maden) ◇ Çalınan Ciğer ve Akarsu (geleneksel efsanelerde loğusanın ciğerini suda yıkama motifi)
Keşfet
Kahraman Oğuz Geleneği

Bamsı Beyrek

Dede Korkut anlatılarında (Dresden Boy 3, Vatikan Boy 2, Bursa Boy 3) Kam Büre Bey'in dualarla doğan oğlu, beşik kertmesi yavuklusu Banu...
◇ Boz Aygır (Dengiboz / Bengiboz - Sahibini kokusundan tanıyan ve mezara kadar sadık ulu at) ◇ Kopuz ve Ozan Hırkası (Esaretten dönüşte kimliğini gizleyen bilgelik ve sanat kisvesi) ◇ Altın Nişan Yüzüğü (Banu Çiçek ile aralarındaki ebedi sadakat ve tanınma mührü)
Keşfet
Kahraman Oğuz Geleneği

Basat

Dede Korkut Kitabı'nın 8. boyunda (Dresden Ea.86 ve Bursa Muradiye) Aruz Koca'nın oğlu olarak doğan, düşman baskınında kaybolup bir arslanın ininde büyüyen,...
◇ Akkor Demir Şiş (Büyülü zırhı aşarak tek zayıf noktayı vuran dönüştürücü silah) ◇ Koç Postu (Canavarın körleşmiş parmaklarını aldatan kurnazlık ve gizlenme örtüsü) ◇ Arslan Yatağı / Arslan Sütü (Vahşi doğanın fiziki üstünlüğü ve yabanıl dayanıklılık)
Keşfet
Atasal Figür Göktürk Geleneği

Bozkurt Ana

Erken Ortaçağ Çin hanedanlık yıllıklarında (Zhou Shu, Sui Shu, Bei Shi) Aşina yönetici hanedanının köken anlatısında yer alan, soykırımdan kurtulan yaralı çocuğu...
◇ İsimsiz Dişi Kurt (Soyun yok oluştan kurtuluşu ve biyolojik-mitik devamlılık) ◇ Karanlık Dağ ve Gizli Mağara / Vadi (Gaochang dağlarındaki korumalı rahim ve sığınak) ◇ Kurt Başlı Sancak (Tu / Aşina kağanlık meşruiyetinin askeri ve siyasal amblemi)
Keşfet
Tanrı / İlahi Güç Altay Geleneği

Erlik Han

Türk mitolojik ve şamanik evreninde yeraltı dünyasının ve ölümün hükümdarı; Radloff tanıklığında suyun dibine dalarak balçığı çıkaran ve lanetlenen Kişi, Verbitsky tanıklığında...
◇ Kara Boğa (yeraltı hükümdarının kudretli bineği) ◇ Toybadım Irmağı ve Demir Saray (gözyaşı nehri ve paslı demir taht) ◇ Yedi Perdeli Demir Boru (fani kadına üflenen değişken nefesin aracı)
Keşfet
Tanrı / İlahi Güç Altay Geleneği

Kayra Han

Wilhelm Radloff'un 1866 Teleüt derlemesinde belgelenen, başlangıçtaki sonsuz sularda var olan, kendisine benzer kıldığı Kişi'ye dalmasını buyurarak dünyayı kuran ve dokuz kavmi...
◇ Sonsuz Sular (yaratılıştan önceki ilksel okyanus) ◇ Kara Kaz Sureti (suların üzerinde uçulan ilksel kuş donu) ◇ Dokuz Dallı Ağaç (yeryüzünde dokuz insan soyunun türediği merkez)
Keşfet
Tanrı / İlahi Güç Göktürk Geleneği

Kök Tengri

Erken dönem Türk inanç ve siyasal evreninin aşkın göksel otoritesi; Orhun Yazıtları'nda evrensel düzenin, kağanlara bahşedilen yönetme kutunun ve ilahi adaletin en...
◇ Kök (mavi gökyüzü / aşkın sonsuzluk ekseni) ◇ Kut (kağana ve millete verilen ilahi siyasi meşruiyet ve hayat enerjisi) ◇ Dağ Zirveleri (Ötüken dağlarında göğe yakarış makamı)
Keşfet
Ruh Altay Geleneği

Ot Ene

Güney Sibirya ve Altay halk inançlarında aile ocağını, çadırın kutsiyetini, bereketi ve soyun sürekliliğini koruyan kutsal ateş ruhu (Od Ene / Ateş...
◇ Ocak Taşı ve Üç Ayak (Ochok / aile ocağının merkezi) ◇ Erimiş Yağ ve Yağ Saçısı (Saçı / ocağa sunulan kutsal libasyon) ◇ Ak İpek Duman (Ateş Ananın göğe yükselen kutlu giysisi)
Keşfet
Kahraman Old uyghur

Oğuz Kağan

Uygur harfli Paris yazmasında (BnF Supplément turc 1001) Ay Kağan'dan doğan, olağanüstü çocukluğunun ardından orman canavarı Kıyant'ı öldüren, gök ve ağaç kızlarıyla...
◇ Altın Yay ve Üç Gümüş Ok (Siyasi iktidar, mülki taksimat ve Bozok-Üçok teşkilatlanması) ◇ Gök Tüylü Erkek Kurt (Ordunun önünde yürüyen ilahi askeri kılavuz ve yol gösterici - erkäk böri) ◇ Kıyant Canavarı Başı (Kaosun yenilgisini ve kahramanca egemenliği simgeleyen av ganimeti)
Keşfet
Ruh Tatar Geleneği

Su İyesi

Türk ve Avrasya halk inançlarında pınarların, göllerin, nehirlerin ve su kaynaklarının sahibi ve koruyucu ruhu (Su İyäse / Sug Eezi / Su...
◇ Akarsu ve Kaynak Pınarı (yaşamın ve saflığın mekanı) ◇ Su Saçısı ve Çalama (ağaç dallarına bağlanan beyaz/al kumaş şeritler) ◇ Bakır Su Kovası (insan ile su ruhu arasındaki temas aracı)
Keşfet
Yaratık / Canavar Oğuz Geleneği

Tepegöz

Dede Korkut Kitabı'nın 8. boyunda (Dresden Ea.86 ve Bursa Muradiye) Oruz Koca'nın çobanı ile bir peri kızının zorla birleşmesinden doğan, kafasının tepesinde...
◇ Tepedeki Tek Göz (Kozmik bozulmanın, saplantılı vizyonun ve tek zayıf noktanın simgesi) ◇ Büyülü Peri Yüzüğü (Ona kılıç kesmez, ok batmaz dokunulmazlık sağlayan sihirli tılsım) ◇ Şekilsiz Et Yığını (Doğanın dengesi bozularak tecavüzden doğan biçimsiz kaos kütlesi)
Keşfet
Tanrı / İlahi Güç Göktürk Geleneği

Umay Ana

Erken dönem Türk inancında yaşamın kırılgan başlangıçlarını, doğum eşiğini, çocukları ve hanedanın kutunu koruyan kutsal dişil mevcudiyet; Orhun Yazıtları'nda Tengri ve Yer-Su...
◇ Ak Kuğu / Kuş (göksel saflık ve ruh taşıyıcılık donu) ◇ Beşik Oku / Küçük Demir Yay (bebeği kötü ruhlardan koruyan madeni nesne) ◇ Ak Süt Kasesi (Süt Gölü'nden getirilen yaşam damlası)
Keşfet
Ruh Göktürk Geleneği

Yer-Su

Erken dönem Türk kozmolojisinde vatan coğrafyasını, dağları, nehirleri ve toprağın canlı dokusunu temsil eden kutsal tabiat mevcudiyetleri (Iduq Yär-Sub); Orhun Yazıtları'nda devletin...
◇ Yağız Yer (koyu renkli bereketli vatan toprağı) ◇ Ötüken Yış (devletin ve kağanlığın kutsal dağlık orman kalbi) ◇ Akarsular ve Pınarlar (Selenge, Orhun nehirlerinin kutsal can damarları)
Keşfet
Tanrı / İlahi Güç Altay Geleneği

Ülgen

Güney Sibirya ve Altay şamanizminde aydınlığın, göksel düzenin, bereketin ve varoluşun hamisi olan yaratıcı ilahi güç (Bay Ülgen); Verbitsky tanıklığında Ak Ana'nın...
◇ Altın Dağ (Altın Tuğ / göğün en üst katındaki tahtı) ◇ Dokuz Dallı Kayın Ağacı (yeryüzünün merkezindeki kozmik direk) ◇ Ak At ve Ak Kartal (göksel kurban ve ruh taşıyıcı suret)
Keşfet

Nereden Başlamak İstersin?

Mitolojik evreni kendi merak çizgine göre farklı kapılardan keşfet.

Bir Figür Seç

İlahi kudretleri ve panteonun aktörlerini incele

Bir Destana Gir

Kozmik yaratılış ve kahramanlık anlatılarına dal

Gelenekler Arası

5 büyük antik uygarlığın mitolojilerini karşılaştır

Rastgele Keşif

Kaderini seç: Bu panteondan sürpriz bir figüre git

Destanlar & Anlatılar

Ağızdan ağza, tabletten tablete aktarılan kutsal efsaneler

Altay Geleneği

Altay Yaratılış Anlatısı

19. yüzyılda Wilhelm Radloff (Teleüt) ve Vasily Verbitsky (Altay-Kiji) tarafından derlenen; Radloff'ta Kişi'nin dalışını ve dokuz kavmin ağaçtan türeyişini, Verbitsky'de ise Ak Ana'nın kelamını, yüzen balçıktan Erlik'in doğuşunu,...

Hikâyeye Gir
Göktürk Geleneği

Ashina Kurt Köken Anlatıları (Bozkurt Destanı)

6. ve 7. yüzyıl Çin hanedanlık yıllıklarında (Zhou Shu, Sui Shu, Bei Shi) korunan, soykırıma uğrayan ata topluluktan sağ kalan tek yaralı çocuk ile onu besleyip soyunu sürdüren...

Hikâyeye Gir
Oğuz Geleneği

Basat'ın Tepegöz'ü Öldürdüğü Boy

Dede Korkut Kitabı'nın 8. boyunda (Dresden Ea.86 ve Bursa Muradiye) çobanın periyle birleşmesinden doğan, kılıç işlemeyen devasa canavar Tepegöz'ün Oğuz elini haraca bağlayıp beyleri kırması üzerine, arslanlar arasında...

Hikâyeye Gir
Uygur Geleneği

Göç Destanı (Kutsal Coğrafya ve Göç Kaynak Dosyası)

13. yüzyıl Farsça tarihçisi Cüveyni'nin Tarih-i Cihangüşa'sında (Boyle ed. ss. 53–61) korunan Buqu Kağan ağaçtan doğuş anlatısını, "Köç! Köç!" feryatlarıyla Beşbalık'a varan göç rivayetini ve Yuan Shi (juan...

Hikâyeye Gir
Göktürk Geleneği

Kök Tengri ve Erken Türk Kozmik Düzeni

8. yüzyıl Orhun bengü taşlarında belgelenen kök teŋri, ıduq yär-sub ve umay mevcudiyetlerini, gök-yer-insan eksenini ve kut temelli siyasal-kozmik düzeni birincil epigrafik kaynaklar ışığında inceleyen editoryal kaynak dosyası.

Hikâyeye Gir
Old uyghur

Oğuz Kağan Destanı

Uygur harfli Paris yazmasında (BnF Supplément turc 1001) korunan; Ay Kağan'dan doğan Oğuz'un olağanüstü çocukluğunu, orman canavarı Kıyant'ı öldürüşünü, gök ve ağaç kızlarıyla evlenip altı oğul edinişini, çadırına...

Hikâyeye Gir
Gaoju

Türeyiş Destanı (Gaoju / Tiele Kaynak Dosyası)

Gaoju (Gaoche / Tiele) halkının kökenine dair kurt ata anlatısı, günümüze ulaşan Wei Shu 103 metninde aktarılmaktadır; ancak bu cildin özgün metni kaybolmuş olup günümüze ulaşan bölüm esasen...

Hikâyeye Gir
Miyav! Ben Nazar 🐾 Bir şey sormak ister misin?